Święty Mateusz – apostoł i patron nie tylko celników

Święty Mateusz to apostoł, ewangelista i patron nie tylko celników. Był celnikiem w Kafarnaum nad Jeziorem Genezaret, powołanym bezpośrednio z komory celnej słowami Jezusa Pójdź za Mną. Porzucił dotychczasowe życie, głosił Ewangelię poganom, poniósł śmierć męczeńską około 60 roku i jest czczony 21 września. Jego relikwie spoczywają w Salerno.

Kim był Święty Mateusz?

Święty Mateusz to apostoł i ewangelista, dawny celnik z Kafarnaum nad Jeziorem Genezaret. Ewangeliści opisują, że został wezwany bezpośrednio z komory celnej, a jego odpowiedź była natychmiastowa. Zostawił urząd i majątek, aby iść za Jezusem.

Pochodził z Nazaretu w Galilei. Był bogaty i władczy. Jako poborca podatków na rzecz Rzymian oraz Heroda Antypasa uchodził wśród Żydów za człowieka grzesznego i pogardzanego. Tradycja podkreśla, że mimo takiej reputacji był znany jako łagodny i miłosierny.

Skąd pochodził i czym się zajmował?

Mateusz pochodził z Nazaretu, lecz pracował w Kafarnaum. Kafarnaum było kluczowym ośrodkiem handlowym nad Jeziorem Genezaret. Przez to miasto przechodził ruch towarowy związany z ważnym szlakiem Damaszek Morze Śródziemne. Kontrola przewozu towarów w tym punkcie miała znaczenie fiskalne i polityczne.

Jako celnik pobierał opłaty za przewóz towarów. Posługa wymagała biegłości w pisaniu oraz znajomości języków. Urząd w Kafarnaum działał w interesie Rzymu i administracji Heroda Antypasa, co tłumaczy powszechną niechęć środowiska żydowskiego wobec takich urzędników.

Jak doszło do jego powołania?

Powołanie Mateusza nastąpiło po cudzie uzdrowienia paralityka. Jezus zatrzymał się przy komorze celnej i powiedział Pójdź za Mną. Reakcja była natychmiastowa. Mateusz porzucił wszystko, co miał, i stał się uczniem.

Następnie urządził ucztę, na którą zaprosił celników i innych grzeszników. Ten gest pokazał radykalną zmianę życiowej orientacji i gotowość do dawania świadectwa wobec środowiska, w którym dotąd funkcjonował.

Dlaczego jego nawrócenie jest symbolem Bożego miłosierdzia?

Przemiana z pogardzanego zawodu w powołanie apostolskie unaocznia skuteczność miłosierdzia. Człowiek postrzegany jako zdrajca własnego ludu stał się wiarygodnym głosicielem Ewangelii. W pamięci wierzących Mateusz pozostaje obrazem łagodności i wyrozumiałości, które wynikły z osobistego doświadczenia przebaczenia.

Co wyróżnia Ewangelię według Mateusza?

Tradycja przypisuje Mateuszowi autorstwo pierwszej Ewangelii. Tekst zawiera unikalne opisy, które nie występują w takim kształcie u innych ewangelistów. Należą do nich Kazanie na Górze, rzeź niewiniątek, pokłon Magów oraz rozbudowana wizja sądu ostatecznego.

Staranność doboru szczegółów wskazuje na świadectwo osadzone w realiach, które autor dobrze znał. Ewangelię cechuje troska o ukazanie nauczania moralnego i wymagań Królestwa, a także konsekwentne powiązanie przepowiadania z życiem wspólnoty uczniów.

Gdzie i kiedy głosił oraz jak zakończyło się jego życie?

Po Zesłaniu Ducha Świętego Mateusz głosił Ewangelię poganom. Tradycja lokalizuje jego działalność na terenach Etiopii lub Persji. Teren misji pozostaje niejednoznaczny, jednak przekaz o pracy wśród ludów nieżydowskich jest spójny.

Zginął śmiercią męczeńską około 60 roku. W ikonografii to męczeństwo symbolizuje miecz. Świadomość ofiary dopełnia obraz apostoła i ewangelisty, który łączył głoszenie słowa z gotowością do poniesienia konsekwencji wiary.

Gdzie znajdują się jego relikwie?

Relikwie Mateusza trafiły w X wieku do Paestum. Obecnie spoczywają w katedrze w Salerno we Włoszech. Miejsce to podkreśla utrwaloną pamięć i kult świętego związany z południem Italii.

Kiedy przypada jego święto?

Liturgiczne święto św. Mateusza przypada 21 września. Data ta utrwala pamięć o powołaniu, przemianie i męczeństwie oraz łączy wspólnoty wierzących w modlitwie za osoby związane z finansami i administracją publiczną.

Jakie patronaty pełni Święty Mateusz?

Patronat Mateusza obejmuje zawody i społeczności kojarzone z rozliczeniami i strażą finansową, a także sferą rodzinną. Tradycja wymienia następujące grupy i instytucje:

• Patron celników, księgowych, bankierów, urzędników skarbowych
• Patron policji finansowej oraz straży granicznej
• Patron osób zmagających się z alkoholizmem
• Patron rodzin
• Opiekun Kapituły Kolegiaty Pułtuskiej
• Patron miast Salerno i Trier

Zakres kultu jest rozległy, jednak brak precyzyjnych statystyk dotyczących intensywności poszczególnych form czci.

Jak rozpoznać go w sztuce?

W ikonografii Mateusza identyfikują określone atrybuty. Pojawiają się księga i pióro jako znak ewangelisty. Wizerunek uzupełnia sakiewka z pieniędzmi odnosząca się do przeszłości celnika. Miecz przypomina o męczeństwie około 60 roku.

Jak wyglądał kontekst Kafarnaum i szlaku handlowego?

Kafarnaum leżało nad Jeziorem Genezaret i kontrolowało ruch towarów na osi Damaszek Morze Śródziemne. Tędy przechodziły transporty, które podlegały opłatom celnym. Takie położenie dawało urzędowi celnemu duży wpływ na lokalną gospodarkę oraz stałe dochody władzy.

Praca celnika wymagała sprawnej ewidencji, rachunkowości i komunikacji. Urząd obsługiwał interes Rzymu i Heroda Antypasa. Z tego powodu poborcy podatków, w tym Mateusz, byli postrzegani jako współuczestnicy systemu narzuconego przez okupanta, co rodziło dystans i potępienie społeczne.

Co mówi nam dziś świadectwo Mateusza?

Świadectwo Mateusza łączy kompetencję człowieka urzędowego z wrażliwością ucznia. Przemiana serca otwiera drogę do konsekwentnego głoszenia prawdy i dojrzałej odpowiedzialności. Wierność aż po męczeństwo, troska o jasne nauczanie oraz służba wobec osób zmagających się ze słabością tworzą spójny obraz ucznia, który stał się wiarygodnym głosem Ewangelii.